Financieel Stabiliteitscomité bespreekt gevolgen van de langdurig lage rente en ontwikkelingen in het schaduwbankwezen

Het Financieel Stabiliteitscomité heeft in zijn vergadering van 3 november gesproken over de risico’s als gevolg van een langdurig lage rente en over de ontwikkelingen in het schaduwbankwezen. 

Langdurig lage rente
De rente is al enkele jaren uitzonderlijk laag en zal naar verwachting nog geruime tijd laag blijven. Dit voedt een zoektocht naar rendement en het ontstaan van zeepbellen. Prijscorrecties bij het knappen van deze zeepbellen kunnen worden versterkt door de afgenomen marktliquiditeit. Dit verklaart deels de recente toename van de volatiliteit op financiële markten. Daarbij kan als gevolg van onzekerheden over het monetaire beleid van de Fed en de economische situatie in opkomende economieën de volatiliteit de komende tijd verder toenemen. Financiële instellingen dienen daarom rekening te houden met forse prijsschommelingen op financiële markten en bijvoorbeeld met behulp van stresstesten na te gaan of hun buffers voldoende zijn om deze op te vangen.

De lage rente maakt het voor verzekeraars en pensioenfondsen moeilijker om hun toekomstige verplichtingen na te komen. Hierdoor zien veel fondsen zich genoodzaakt om hun uitkeringen te verlagen en hun premies te verhogen. Het comité benadrukt in dit verband het belang van structurele hervorming van het pensioenstelsel. Een aandachtspunt voor de lange termijn is dat gewenning optreedt aan de lage renteniveaus. Dit kan onder andere bij huishoudens leiden tot overmatige schuldfinanciering en toenemende kwetsbaarheid voor rentestijgingen. 

Schaduwbankwezen
Kredietverlening door partijen die buiten het reguliere bankwezen vallen – het zogeheten schaduwbankwezen – is in de afgelopen jaren toegenomen. Deze partijen kunnen een welkome alternatieve financieringsbron vormen, waardoor de kredietverlening minder afhankelijk wordt van banken. Daarbij realiseert het comité zich dat de groei van bepaalde activiteiten of spelers in het schaduwbankwezen tot nieuwe risico’s kan leiden. Tegen deze achtergrond heeft het comité van gedachten gewisseld over de mogelijke risico’s van de sterke groei van beleggingsfondsen die beleggers de mogelijkheid bieden om hun inleg op elk moment terug te trekken. Hierdoor kunnen fondsen zich genoodzaakt zien hun activa tegen forse kortingen te verkopen. Dit is onder meer afhankelijk van het type beleggingen en het liquiditeitsbeheer van het fonds en de beleggingshorizon van de deelnemers. Bij grootschalige en gelijktijdige  onttrekkingen aan deze beleggingsfondsen is het denkbaar dat schokken op financiële markten worden versterkt. Het comité acht het dan ook van belang dat beleggingsfondsen in stresstesten rekening houden met het gedrag van andere fondsen bij een run en de gevolgen daarvan voor de marktliquiditeit. In een binnenkort te publiceren rapport van DNB worden de ontwikkelingen en risico’s in het schaduwbankwezen meer in detail geanalyseerd. 

Overig
Verder heeft het comité kort stilgestaan bij enkele andere risico’s voor de financiële stabiliteit, zoals het opnieuw oplaaien van de Europese schuldencrisis en de ongunstige structurele vooruitzichten voor de Nederlandse kantoren- en winkelmarkt. 

Volgende vergadering van het FSC
In februari 2016 spreekt het comité over de risico’s van klimaatverandering en klimaatbeleid voor het financiële stelsel. In mei staat een bespreking gepland over de stabiliteitsimplicaties van nieuwe toetreders en technologische innovatie in de financiële sector. Ook wordt dan gesproken over marktliquiditeitsrisico als gevolg van de opkomst van passieve beleggingen en geautomatiseerde handelsstrategieën. 

Het Financieel Stabiliteitscomité
De vergadering van het Financieel Stabiliteitscomité vond plaats op dinsdag 3 november 2015. In dit comité spreken vertegenwoordigers van DNB, de AFM en het ministerie van Financiën onder leiding van de president van DNB over ontwikkelingen op het gebied van de stabiliteit van het Nederlandse financiële stelsel. Het CPB neemt als externe deskundige deel aan de vergaderingen.